ಮಹಿಳೆಯರಲ್ಲಿ ರಕ್ತ ಹೆಪ್ಪುಗಟ್ಟುವಿಕೆ ತಡೆಗಟ್ಟಲು ಜಾಗೃತಿ ಅಗತ್ಯ: ಜೀವನದ ಪ್ರತಿ ಹಂತದಲ್ಲೂ ಆರೋಗ್ಯದ ಕಾಳಜಿ ವಹಿಸಲು ವೈದ್ಯರ ಸಲಹೆ

ಬೆಂಗಳೂರು, ಅಕ್ಟೋಬರ್ 13, 2026: ಹೆರಿಗೆಯಾದ ಕೆಲವು ವಾರಗಳ ನಂತರ ತಾಯಿಗೆ ಒಂದು ಕಾಲಿನಲ್ಲಿ ಊತ ಮತ್ತು ನೋವು ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರೆ, ಅದನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯ ಆಯಾಸವೆಂದು ಭಾವಿಸುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇದೆ. ಆದರೆ, ಇದು ಆಳವಾದ ರಕ್ತನಾಳದಲ್ಲಿ ರಕ್ತ ಹೆಪ್ಪುಗಟ್ಟಿರುವುದರ ಲಕ್ಷಣವಾಗಿರಬಹುದು. ಆ ರಕ್ತ ಹೆಪ್ಪುಗಟ್ಟುವಿಕೆಯ ಒಂದು ಭಾಗ ಶ್ವಾಸಕೋಶಕ್ಕೆ ತಲುಪಿದರೆ, ಕೆಲವೇ ಗಂಟೆಗಳಲ್ಲಿ ಜೀವಕ್ಕೆ ಅಪಾಯ ಉಂಟಾಗಬಹುದು ಎಂದು ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಮೆಡಿಕವರ್ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯ ಸ್ತ್ರೀರೋಗ ತಜ್ಞೆ ಡಾ. ತೇಜಿ ದಾವಾನೆ ತಿಳಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ಥ್ರಾಂಬೋಸಿಸ್ ಎಂದರೆ ರಕ್ತನಾಳದ ಒಳಗೆ ರಕ್ತ ಹೆಪ್ಪುಗಟ್ಟುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ. ಅಪಧಮನಿಗಳಲ್ಲಿ ರಕ್ತ ಹೆಪ್ಪುಗಟ್ಟಿದರೆ ಹೃದಯಾಘಾತ ಮತ್ತು ಪಾರ್ಶ್ವವಾಯು ಸಂಭವಿಸಬಹುದು. ಅಭಿಧಮನಿಗಳಲ್ಲಿ ರಕ್ತ ಹೆಪ್ಪುಗಟ್ಟಿದರೆ ಅದನ್ನು ವೆನಸ್ ಥ್ರಾಂಬೋಎಂಬೊಲಿಸಂ (VTE) ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಾಲಿನಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ಡೀಪ್ ವೇನ್ ಥ್ರಾಂಬೋಸಿಸ್ (DVT) ಮತ್ತು ರಕ್ತ ಹೆಪ್ಪುಗಟ್ಟುವಿಕೆಯು ಶ್ವಾಸಕೋಶದಲ್ಲಿನ ರಕ್ತದ ಹರಿವಿಗೆ ಅಡ್ಡಿಪಡಿಸುವ ಪಲ್ಮನರಿ ಎಂಬೊಲಿಸಂ (PE) ಸೇರಿವೆ. ವಿಶ್ವ ಥ್ರಾಂಬೋಸಿಸ್ ದಿನದ ನೇತೃತ್ವ ವಹಿಸಿರುವ ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಷನಲ್ ಸೊಸೈಟಿ ಆನ್ ಥ್ರಾಂಬೋಸಿಸ್ ಅಂಡ್ ಹೀಮೋಸ್ಟಾಸಿಸ್ (ISTH) ಪ್ರಕಾರ, ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ ಪ್ರತಿ ನಾಲ್ಕು ಜನರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು ರಕ್ತ ಹೆಪ್ಪುಗಟ್ಟುವಿಕೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕಾಯಿಲೆಗಳಿಂದ ಸಾವನ್ನಪ್ಪುತ್ತಾರೆ.

2025–26ರ ಅಭಿಯಾನದ ಘೋಷವಾಕ್ಯವು “ತಲೆಯಿಂದ ಪಾದದವರೆಗೆ, ನಿಮ್ಮ ಆರೋಗ್ಯದ ನಿಯಂತ್ರಣ ನಿಮ್ಮ ಕೈಯಲ್ಲಿ: ಥ್ರಾಂಬೋಸಿಸ್ ತಡೆಗಟ್ಟಿ, ನಿಮ್ಮ ಆರೋಗ್ಯವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿಕೊಳ್ಳಿ” ಎಂಬುದಾಗಿದೆ. ಈ ವರ್ಷದ ಅಭಿಯಾನವು ಮಹಿಳೆಯರ ಮೇಲೆ ವಿಶೇಷ ಗಮನ ಹರಿಸಿದ್ದು, ಅವರ ಜೀವನದ ವಿವಿಧ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ರಕ್ತ ಹೆಪ್ಪುಗಟ್ಟುವಿಕೆಯ ಅಪಾಯವು ಬದಲಾಗುತ್ತಿರುತ್ತದೆ.

ಮಹಿಳೆಯರಲ್ಲಿ ರಕ್ತ ಹೆಪ್ಪುಗಟ್ಟುವಿಕೆಯ ಅಪಾಯ ಏಕೆ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ?

ಗರ್ಭಾವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ರಕ್ತ ಹೆಪ್ಪುಗಟ್ಟುವಿಕೆಯ ಅಪಾಯವು ಸುಮಾರು ನಾಲ್ಕರಿಂದ ಐದು ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ. ಹೆರಿಗೆಯ ನಂತರದ ಮೊದಲ ಆರು ವಾರಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಅಪಾಯ ಅತ್ಯಧಿಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಗರ್ಭಿಣಿಯಲ್ಲದ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ, ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಅಪಾಯವು ಸುಮಾರು 20 ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗಬಹುದು. ಹೆರಿಗೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅಧಿಕ ರಕ್ತಸ್ರಾವವನ್ನು ತಡೆಯಲು ದೇಹವು ಸಿದ್ಧವಾಗುವುದರಿಂದ ರಕ್ತವು ಸುಲಭವಾಗಿ ಹೆಪ್ಪುಗಟ್ಟುವ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ.

ಈಸ್ಟ್ರೋಜನ್ ಹೊಂದಿರುವ ಗರ್ಭನಿರೋಧಕ ಮಾತ್ರೆಗಳು, ಪ್ಯಾಚ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಯೋನಿಯ ಮೂಲಕ ಬಳಸುವ ರಿಂಗ್‌ಗಳು ಸಹ ರಕ್ತ ಹೆಪ್ಪುಗಟ್ಟುವಿಕೆಯ ಅಪಾಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತವೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಹೆಚ್ಚಿನ ಆರೋಗ್ಯವಂತ ಯುವತಿಯರಲ್ಲಿ ರಕ್ತ ಹೆಪ್ಪುಗಟ್ಟುವಿಕೆಯ ನೈಜ ಅಪಾಯ ಕಡಿಮೆಯೇ ಇರುತ್ತದೆ. ಪ್ರೊಜೆಸ್ಟಿನ್ ಮಾತ್ರ ಹೊಂದಿರುವ ಗರ್ಭನಿರೋಧಕ ವಿಧಾನಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅಪಾಯ ಕಡಿಮೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಋತುಬಂಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರೆಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಹಾರ್ಮೋನ್ ಥೆರಪಿಯಿಂದ ರಕ್ತ ಹೆಪ್ಪುಗಟ್ಟುವಿಕೆಯ ಅಪಾಯವು ಎರಡರಿಂದ ಮೂರು ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗಬಹುದು. ಆದರೆ, ಚರ್ಮದ ಮೂಲಕ ಹೀರಿಕೊಳ್ಳುವ ಪ್ಯಾಚ್‌ಗಳು ಅಥವಾ ಜೆಲ್‌ಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿ ನೀಡುವ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಅಪಾಯ ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಕಡಿಮೆ ಇರುವಂತೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಈ ಹಿಂದೆ ರಕ್ತ ಹೆಪ್ಪುಗಟ್ಟಿರುವುದು, ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಇಂತಹ ಸಮಸ್ಯೆಯ ಇತಿಹಾಸವಿರುವುದು, ಧೂಮಪಾನ ಮತ್ತು ಬೊಜ್ಜು ಇವು ಯಾವುದೇ ವಯಸ್ಸಿನ ಮಹಿಳೆಯರಲ್ಲಿ ಅಪಾಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಬಹುದು.

“ರಕ್ತ ಹೆಪ್ಪುಗಟ್ಟುವಿಕೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಓದಿದ ತಕ್ಷಣ ನಿಮ್ಮ ಗರ್ಭನಿರೋಧಕ ಮಾತ್ರೆಗಳನ್ನು ಅಥವಾ ಹಾರ್ಮೋನ್ ಥೆರಪಿಯನ್ನು ಸ್ವಂತ ನಿರ್ಧಾರದಿಂದ ನಿಲ್ಲಿಸಬೇಡಿ. ಬದಲಿಗೆ, ನಿಮಗೆ ಅಥವಾ ನಿಮ್ಮ ಹತ್ತಿರದ ಕುಟುಂಬದ ಸದಸ್ಯರಿಗೆ ಈ ಹಿಂದೆ ರಕ್ತ ಹೆಪ್ಪುಗಟ್ಟಿರುವ ಇತಿಹಾಸವಿದ್ದರೆ, ನೀವು ಧೂಮಪಾನ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರೆ ಅಥವಾ ಗರ್ಭಧಾರಣೆಗೆ ಯೋಜಿಸುತ್ತಿದ್ದರೆ ನಿಮ್ಮ ವೈದ್ಯರಿಗೆ ತಿಳಿಸಿ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಪಾಯವಿರುವ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಸುರಕ್ಷಿತ ಪರ್ಯಾಯಗಳಿವೆ. ಸೂಕ್ತವಾದ ಆಯ್ಕೆಯು ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿರುತ್ತದೆ,” ಎಂದು ಡಾ. ತೇಜಿ ದಾವಾನೆ ತಿಳಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ಆಸ್ಪತ್ರೆಗೆ ದಾಖಲಾಗುವುದು ಎಲ್ಲರಲ್ಲೂ ಅಪಾಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ

ರಕ್ತನಾಳಗಳಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ರಕ್ತ ಹೆಪ್ಪುಗಟ್ಟುವಿಕೆಯ ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ಶೇ. 60ರಷ್ಟು ಪ್ರಕರಣಗಳು ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಲ್ಲಿರುವಾಗ ಅಥವಾ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ 90 ದಿನಗಳೊಳಗೆ ಸಂಭವಿಸುತ್ತವೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ, ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳಲ್ಲಿ ತಡೆಗಟ್ಟಬಹುದಾದ ಸಾವಿನ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಒಂದಾಗಿದೆ. ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆ, ಕ್ಯಾನ್ಸರ್, ಗಂಭೀರ ಕಾಯಿಲೆಗಳು ಮತ್ತು ದೀರ್ಘಕಾಲದವರೆಗೆ ಚಲನೆಯಿಲ್ಲದೆ ಮಲಗಿರುವುದು ರಕ್ತ ಹೆಪ್ಪುಗಟ್ಟುವಿಕೆಯ ಅಪಾಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತವೆ.

ರೋಗಿಗಳು ಮತ್ತು ಅವರ ಕುಟುಂಬದ ಸದಸ್ಯರು, ರಕ್ತ ಹೆಪ್ಪುಗಟ್ಟುವಿಕೆಯ ಅಪಾಯವನ್ನು ವೈದ್ಯಕೀಯ ತಂಡವು ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಮಾಡಿದೆಯೇ ಎಂಬುದನ್ನು ವಿಚಾರಿಸಬೇಕು. ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಲ್ಲಿರುವಾಗ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ, ಮನೆಗೆ ಮರಳಿದ ನಂತರವೂ ವೈದ್ಯರು ಸೂಚಿಸುವ ತಡೆಗಟ್ಟುವ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಪಾಲಿಸಬೇಕು.

ರಕ್ತ ಹೆಪ್ಪುಗಟ್ಟುವಿಕೆಯ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ

ಕಾಲಿನಲ್ಲಿ ರಕ್ತ ಹೆಪ್ಪುಗಟ್ಟಿದರೆ ಈ ಕೆಳಗಿನ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು:

• ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಒಂದು ಕಾಲಿನಲ್ಲಿ ಊತ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು
• ನೋವು ಅಥವಾ ಸ್ಪರ್ಶಿಸಿದಾಗ ನೋವಾಗುವುದು
• ಚರ್ಮವು ಬೆಚ್ಚಗಾಗುವುದು ಅಥವಾ ಕೆಂಪಾಗುವುದು

ಶ್ವಾಸಕೋಶದಲ್ಲಿ ರಕ್ತ ಹೆಪ್ಪುಗಟ್ಟಿದರೆ ಈ ಕೆಳಗಿನ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು:

• ಹಠಾತ್ತನೆ ಉಸಿರಾಟದ ತೊಂದರೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು
• ಎದೆ ನೋವು
• ಹೃದಯ ಬಡಿತ ವೇಗವಾಗುವುದು
• ಕೆಮ್ಮು ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು

ಈ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಕಂಡುಬಂದರೆ ತಕ್ಷಣ ತುರ್ತು ವೈದ್ಯಕೀಯ ನೆರವು ಪಡೆಯಬೇಕು.

“ಹೆರಿಗೆಯ ನಂತರ ಅಥವಾ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಬಳಿಕ ಉಸಿರಾಟದ ತೊಂದರೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರೆ, ಅದನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯ ದೌರ್ಬಲ್ಯ ಅಥವಾ ಆತಂಕ ಎಂದು ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇದೆ. ಆದರೆ, ಉಸಿರಾಟದ ತೊಂದರೆ ಹಠಾತ್ತನೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರೆ ಅಥವಾ ಎದೆನೋವು ಇಲ್ಲವೇ ಕಾಲಿನಲ್ಲಿ ಊತದೊಂದಿಗೆ ಕಂಡುಬಂದರೆ, ತಕ್ಷಣ ತುರ್ತು ಚಿಕಿತ್ಸಾ ವಿಭಾಗಕ್ಕೆ ತೆರಳಬೇಕು. ಸಮಯಕ್ಕೆ ಸರಿಯಾಗಿ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಆರಂಭಿಸಿದರೆ ಉತ್ತಮ ಫಲಿತಾಂಶ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ,” ಎಂದು ಡಾ. ತೇಜಿ ದಾವಾನೆ ತಿಳಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ರಕ್ತ ಹೆಪ್ಪುಗಟ್ಟುವಿಕೆಯನ್ನು ತಡೆಯಲು ಸರಳ ಕ್ರಮಗಳು

• ಚಟುವಟಿಕೆಯಿಂದಿರಿ: ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆ ಅಥವಾ ಹೆರಿಗೆಯ ನಂತರ ವೈದ್ಯರು ಸಲಹೆ ನೀಡಿದ ತಕ್ಷಣ ನಡೆಯಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿ. ದೀರ್ಘ ಪ್ರಯಾಣದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ಎದ್ದು ನಡೆಯಿರಿ ಅಥವಾ ಕಾಲಿನ ಸ್ನಾಯುಗಳನ್ನು ಚಲಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಿ.
• ಧೂಮಪಾನ ಮಾಡಬೇಡಿ: ಆರೋಗ್ಯಕರ ದೇಹದ ತೂಕವನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಳ್ಳಿ.
• ಹಾರ್ಮೋನ್ ಔಷಧಿಗಳನ್ನು ಆರಂಭಿಸುವ ಮೊದಲು ಅಥವಾ ಗರ್ಭಧಾರಣೆಗೆ ಯೋಜಿಸುವಾಗ: ನಿಮಗೆ ಅಥವಾ ನಿಮ್ಮ ಕುಟುಂಬದ ಸದಸ್ಯರಿಗೆ ರಕ್ತ ಹೆಪ್ಪುಗಟ್ಟಿರುವ ಇತಿಹಾಸವಿದ್ದರೆ ವೈದ್ಯರಿಗೆ ತಿಳಿಸಿ.
• ಆಸ್ಪತ್ರೆಗೆ ದಾಖಲಾಗುವಾಗ ಅಥವಾ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ಒಳಗಾಗುವಾಗ: ರಕ್ತ ಹೆಪ್ಪುಗಟ್ಟುವಿಕೆಯ ಅಪಾಯದ ಬಗ್ಗೆ ವೈದ್ಯರನ್ನು ವಿಚಾರಿಸಿ. ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಿಂದ ಮನೆಗೆ ಮರಳಿದ ನಂತರವೂ ಸೇರಿದಂತೆ, ವೈದ್ಯರು ಸೂಚಿಸುವ ಎಲ್ಲಾ ತಡೆಗಟ್ಟುವ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಪಾಲಿಸಿ.